Box 3 tegenbewijs: werkelijk rendement berekenen
Was je werkelijke rendement lager dan het forfait? Met de tegenbewijsregeling betaal je box 3 over je echte rendement. Deze tool laat zien wat dat scheelt.
Samengesteld en gecontroleerd door de RekenmachinePro-redactie.
Sinds de Hoge Raad-arresten van juni 2024 en de Wet tegenbewijsregeling box 3 mag je laten zien dat je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement dat de Belastingdienst aanneemt. Is dat zo, dan betaal je belasting over je werkelijke rendement in plaats van over het forfait — wat honderden tot duizenden euro's kan schelen. Deze calculator berekent beide kanten met exact dezelfde officiële percentages als onze box-3-berekenen tool: links de forfaitaire heffing, rechts de heffing over je werkelijk rendement (rente, dividend, huur én ongerealiseerde waardeveranderingen, minus rente op schulden). Je ziet direct welke het laagst is en hoeveel je bespaart.
Wat is de tegenbewijsregeling box 3?
Box 3 belast je vermogen niet op je werkelijke rendement, maar op een 'forfaitair' (fictief) rendement: een vast percentage per vermogenscategorie. Voor spaarders met weinig rente, of beleggers met een verliesjaar, pakt dat forfait vaak te hoog uit. De Hoge Raad oordeelde in 2021, 2024 en 2025 dat dit in strijd is met het Europese eigendomsrecht.
Het gevolg: de tegenbewijsregeling. Je mag aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfait. Is dat zo, dan betaal je box 3 belasting over je werkelijke rendement. Is je werkelijke rendement juist hoger dan het forfait, dan hoef je niets te doen — je betaalt gewoon het (lagere) forfaitaire bedrag. Tegenbewijs werkt dus altijd in je voordeel.
Hoe geef je je werkelijk rendement op?
Dat verschilt per belastingjaar:
- Oude jaren (2017–2024): gebruik het aparte formulier 'Opgaaf Werkelijk Rendement' (OWR) in MijnBelastingdienst. Dit is sinds juli 2025 beschikbaar; eind 2025 waren er al ruim 476.000 formulieren ingediend.
- Belastingjaar 2025 en later: er is géén apart OWR-formulier meer. Je geeft je werkelijke rendement rechtstreeks op in je aangifte inkomstenbelasting.
- Bewaar je bewijs: jaaropgaves van banken en brokers, dividendnota's, huurcontracten en de begin- en eindwaarde van je beleggingen op 1 januari en 31 december.
Wat telt mee als werkelijk rendement?
Volgens de uitleg van de Belastingdienst en de arresten van de Hoge Raad geldt de 'vermogensaanwasbenadering'. Het werkelijk rendement is de som van:
- Rente op spaargeld en deposito's.
- Dividend uit aandelen en fondsen.
- Huur en pacht uit verhuurd vastgoed.
- Ongerealiseerde waardeveranderingen: de waardestijging (of -daling) van je beleggingen en vastgoed in het jaar, óók als je niets verkocht hebt. Steeg je portefeuille met € 8.000? Dat telt als rendement. Daalde die met € 5.000? Dat verlaagt je rendement.
- Min de rente op schulden: dit is de enige toegestane kostenaftrek. Verdere kosten (transactiekosten, beheerkosten) mag je niet aftrekken — behalve bij onroerende zaken.
Let op: ongerealiseerde waardeveranderingen werken twee kanten op. Valt je werkelijke rendement hoger uit dan het forfait, dan levert tegenbewijs niets op — je zou er meer belasting mee betalen, dus dan dien je het niet in. Tegenbewijs loont alleen als de heffing over je werkelijke rendement lager uitkomt dan de forfaitaire heffing, en dat verschilt per jaar.
Rekenvoorbeeld: spaarder met lage rente
Stel: je bent alleenstaand en hebt op 1 januari 2025 € 150.000 op een spaarrekening, geen beleggingen en geen schulden. Je kreeg in 2025 € 1.800 rente (1,2%).
Forfaitair rekent de Belastingdienst met 1,37% over banktegoeden. Boven het heffingvrij vermogen van € 57.684 leidt dat tot een belasting van circa € 456. Je werkelijke rendement was echter maar € 1.800; daarover is de heffing 36% × € 1.800 = € 648... maar omdat het forfait alleen het deel boven de heffingvrije voet belast, ligt de werkelijke vergelijking subtieler. Vul je eigen cijfers in en de tool laat het exacte verschil zien — inclusief de besparing.
Geen kostenaftrek (op rente schulden na)
Een veelgemaakte fout: mensen trekken hun transactiekosten, beheerfee of advieskosten af van hun werkelijk rendement. Dat mag niet. De enige uitzondering is de rente die je over box 3-schulden betaalt (bijvoorbeeld een hypotheek op een beleggingspand). Voor onroerende zaken gelden aparte regels waarbij sommige kosten wel meetellen. Bij twijfel: laat je aangifte controleren door een fiscalist.
Formule
Vergelijking forfaitair vs werkelijk rendement (box 3):
FORFAITAIRE KANT (identiek aan box-3-berekenen):
rendementBank = banktegoeden × forfaitBank%
rendementOverig = overigeBezittingen × forfaitOverig%
rendementSchuld = max(0, schulden − drempel) × forfaitSchuld%
... → belastingForfaitair (zie box-3-berekenen)
WERKELIJK RENDEMENT:
werkelijkRendement = rente + dividend + huur
+ waardeverandering − renteSchulden
belastingWerkelijk = max(0, werkelijkRendement) × tarief%
KEUZE:
je betaalt het laagste van beide bedragen
besparing = max(0, belastingForfaitair − belastingWerkelijk)
Percentages 2025 / 2026 (zelfde als box-3-berekenen):
banktegoeden : 1,37% / 1,28%
overige : 5,88% / 6,00%
schulden : 2,70% / 2,70%
tarief : 36% / 36%
heffingvrij alleenstaand : € 57.684 / € 59.357
heffingvrij partners : € 115.368 / € 118.714Voorbeelden
- € 150k spaar, € 1.800 rente, alleenstaand 2025Tegenbewijs voordelig — je betaalt over € 1.800 werkelijk rendement
- € 200k beleggingen, − € 15.000 koersverlies, 2025Werkelijk rendement negatief → € 0 heffing (forfait was honderden euro's)
- € 100k beleggingen, € 12.000 koerswinst + dividend, 2025Werkelijk rendement hoger dan forfait → forfait blijft voordeliger
- € 80k spaar, € 600 rente, partners 2025Onder heffingvrij vermogen → € 0 forfaitair, tegenbewijs niet nodig
Veelgestelde vragen
Wat is de tegenbewijsregeling box 3?
Wat telt mee als werkelijk rendement?
Hoe geef ik mijn werkelijk rendement op?
Wanneer is tegenbewijs voordelig?
Kan ik mijn beleggingskosten aftrekken?
Krijg ik geld terug bij een negatief rendement?
Gerelateerde tools
Uitgelichte artikelen
Alle artikelenBox 3 tegenbewijs: werkelijk rendement aantonen en belasting terugkrijgen (2026)
Sinds het arrest van de Hoge Raad van 6 juni 2024 hoef je je niet meer neer te leggen bij het forfaitaire box 3-rendement. Kun je aantonen dat je werkelijke rendement lager was, dan betaal je box 3-belasting over dát werkelijke rendement — en krijg je het verschil terug. Deze gids gaat niet over de theorie achter het arrest, maar over de praktijk: wanneer tegenbewijs loont, wat precies meetelt, hoe je het uitrekent en hoe je het formulier 'Opgaaf Werkelijk Rendement' indient. De getoonde bedragen zijn indicatief en vormen geen fiscaal advies; controleer je situatie altijd bij de Belastingdienst.
Box 3 werkelijk rendement 2027–2028: wat verandert er voor u?
Box 3 staat op een historisch kantelpunt. Na het Kerstarrest van de Hoge Raad in december 2021 en jaren van juridische en politieke discussie werkt de Nederlandse wetgever aan een fundamentele hervorming: de overstap van een forfaitair rendementssysteem naar belasting op het werkelijke rendement. De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel op 12 februari 2026 aan, maar de Eerste Kamer hield de stemming op 30 juni 2026 aan. Het nieuwe stelsel is beoogd per 1 januari 2028 en is nog niet aangenomen door de Eerste Kamer (stand september 2026). In 2027 blijft daarom het forfaitaire stelsel met tegenbewijsregeling gelden. Deze gids legt uit wat nu vaststaat en wat nog een wetsvoorstel is.
Box 3 belasting 2026: vermogensrendementsheffing berekenen en minimaliseren
Box 3 is al jaren het meest besproken onderdeel van de Nederlandse inkomstenbelasting — en dat is niet voor niets. Na het Kerstarrest van de Hoge Raad in 2021 en de daaropvolgende overgangsrechtspraak staat het stelsel opnieuw onder druk. De Wet werkelijk rendement is beoogd per 1 januari 2028, maar nog niet aangenomen door de Eerste Kamer (stand september 2026). In 2026 geldt een forfaitair stelsel met drie vermogenscategorieën. Deze gids legt stap voor stap uit hoe de berekening werkt, wat de percentages zijn en wanneer de tegenbewijsregeling relevant is.
Laatst bijgewerkt: 20 juni 2026