Pensioen zelf berekenen: zo weet je wat je later ontvangt

Het pensioen-blinde gat van Nederland

Pensioen staat bij veel mensen laag op de to-do-lijst, en dat is begrijpelijk. Het is abstract, het ligt ver weg en je ziet er nu niets van. Onderzoek van Nibud laat zien dat een groot deel van de Nederlanders geen idee heeft wat ze maandelijks aan pensioen kunnen verwachten. Niet omdat ze het niet willen weten, maar omdat ze niet weten waar ze moeten beginnen.

Dat is jammer, want de gevolgen kunnen groot zijn. Wie pas op zijn 60e ontdekt dat zijn verwachte pensioeninkomen 30% lager uitvalt dan gehoopt, heeft weinig ruimte meer om bij te sturen. Wie dat op zijn 45e weet, heeft nog twintig jaar om actie te ondernemen.

In dit artikel loodsen we je stap voor stap door je eigen pensioenverwachting. Je hebt alleen een DigiD nodig, je meest recente loonstrook en een kwartiertje tijd. We gebruiken Thomas als rode draad, maar de stappen gelden voor iedereen — werknemer, ZZP'er of een combinatie van beide.

De drie pijlers van pensioen in Nederland

Het Nederlandse pensioenstelsel is opgebouwd uit drie pijlers. De eerste pijler is de AOW: de basisuitkering van de overheid die iedereen ontvangt die lang genoeg in Nederland heeft gewoond of gewerkt. In 2026 is de AOW voor een alleenstaande ca. €1.638 bruto per maand. Samenwonenden en gehuwden ontvangen elk ca. €1.122 bruto per maand. Gebruik de AOW-leeftijd calculator om te zien wanneer jouw AOW precies ingaat.

De tweede pijler is het aanvullend pensioen via je werkgever. De meeste werknemers in loondienst bouwen dit op via een verplicht aangesloten pensioenfonds of een verzekeraar. Dit is de pijler waar de grootste onderlinge verschillen zitten: de hoogte hangt af van je salaris, het aantal opbouwjaren en de pensioenregeling van je werkgever. ZZP'ers en mensen die lang zelfstandig werkten, missen deze pijler grotendeels.

De derde pijler is alles wat je zelf aanvult: een lijfrenteverzekering, banksparen, beleggen of gewoon sparen. Deze pijler is volledig vrijwillig, maar voor ZZP'ers is het in de praktijk hun enige aanvullende pensioenopbouw. Voor de context achter recente wijzigingen in het pensioenstelsel, lees ook nieuwe-pensioenwet-2026-wat-verandert.

Stap 1: zoek je pensioenoverzicht op

De snelste manier om inzicht te krijgen in je pensioensituatie is via mijnpensioenoverzicht.nl. Log in met je DigiD en je ziet binnen twee minuten een gecombineerd overzicht van al je pensioenrechten: je verwachte AOW én alle aanvullende pensioenen die je ooit hebt opgebouwd bij verschillende werkgevers.

Wat je op die pagina ziet is gebaseerd op je Uniform Pensioenoverzicht (UPO) — het jaarlijkse overzicht dat elk pensioenfonds verplicht aan deelnemers moet sturen. Onder de nieuwe Wet Toekomst Pensioenen (WTP) vermeldt het UPO drie scenario's: een pessimistisch, een gemiddeld en een optimistisch scenario. Dat oogt onzekerder dan een vast bedrag, maar het is eerlijker. In het verleden beloofden fondsen vaste bedragen die ze later niet altijd konden nakomen.

Thomas logt in op mijnpensioenoverzicht.nl en ziet drie getallen bij zijn pensioenfonds. Pessimistisch: €1.050 bruto per maand. Gemiddeld: €1.340. Optimistisch: €1.680. Dat is al een stuk concreter dan niets. In combinatie met zijn AOW — die hij nog moet berekenen — begint het plaatje vorm te krijgen.

Heb je brieven van je pensioenfonds thuis liggen? Die bevatten ook het UPO. Kijk of je ze kunt vinden, want het overzicht op mijnpensioenoverzicht.nl is soms iets minder actueel dan de meest recente brief.

Stap 2: bereken je AOW-datum en AOW-hoogte

Voordat je weet hoeveel je totaal ontvangt, moet je weten wanneer je AOW ingaat. Dat klinkt simpel, maar de AOW-leeftijd verschuift mee met de levensverwachting. In 2026 is de officiële AOW-leeftijd 67 jaar voor iedereen geboren vóór 1961. Voor mensen geboren in 1961 of later loopt de leeftijd op. Gebruik de AOW-leeftijd calculator voor je exacte datum.

Thomas is geboren in 1971. Zijn verwachte AOW-leeftijd is 68 jaar en 3 maanden — hij gaat dus naar verwachting in 2039 AOW ontvangen. Dat is later dan hij had gedacht. Tegelijkertijd wil hij misschien al met 65 stoppen met werken. Dat betekent een AOW-gat van ruim drie jaar: een periode waarin hij geen AOW ontvangt en volledig op zijn aanvullend pensioen en spaargeld moet teren. Bereken de omvang van dat gat met de AOW-gat calculator.

De hoogte van je AOW hangt af van het aantal jaren dat je in Nederland verzekerd bent geweest. Heb je lange tijd in het buitenland gewoond of gewerkt zonder vrijwillige verzekering, dan kan je AOW lager uitvallen. Voor een volledig overzicht van opbouwijaren en kortingen, lees het artikel over AOW-leeftijd uitleg.

Stap 3: tel je aanvullend pensioen op

Op je UPO staat het verwachte aanvullend pensioen. Maar hoe lees je dat? Het bedrag op het overzicht is het pensioen dat ingaat op je pensioendatum, op basis van de opbouw tot nu toe. Als je nog jaren te gaan hebt, zal dat bedrag nog stijgen — elke maand dat je werkt en premie inlegt, groeit je pensioen.

Het mediaan aanvullend pensioen in Nederland ligt rond de €800 tot €1.100 bruto per maand voor werknemers die een groot deel van hun carrière in loondienst hebben gewerkt. Maar de spreiding is groot: een leraar met 35 opbouwjaren bij ABP ontvangt wezenlijk meer dan een zzp'er die pas op zijn 45e voor het eerst is gaan bijsparen.

Heb je meerdere werkgevers gehad? Dan heb je mogelijk ook meerdere kleine pensioenpotjes. Op mijnpensioenoverzicht.nl zie je ze allemaal samengevoegd. Tel ze op om je totale aanvullend pensioen te bepalen. Gebruik de Pensioen calculator om op basis van je huidige salaris en leeftijd een schatting te maken van je eindverwachting.

Ben je ZZP'er of heb je lang zzp gewerkt en weinig aanvullend pensioen opgebouwd? Dan is je tweede pijler klein of afwezig. In dat geval is de inschatting van je derde pijler (eigen sparen en beleggen) des te belangrijker. Meer daarover in het ZZP-gedeelte verderop in dit artikel.

Voorbeelduitkomsten voor drie profielen

Stap 4: bereken je netto pensioeninkomen

De bedragen op je UPO zijn altijd bruto. Pensioeninkomen valt in box 1 en is belastbaar — maar gepensioneerden betalen minder belasting dan werkenden. Dat komt doordat AOW-gerechtigden geen AOW-premie meer afdragen (17,9% in 2026), waardoor de eerste schijf van box 1 voor hen daalt van ca. 35,8% naar ca. 17,9%.

Voor een AOW-gerechtigde met een totaal bruto pensioeninkomen van €2.500 per maand — AOW plus aanvullend — is de gemiddelde belastingdruk in 2026 ruwweg 15% tot 20%, afhankelijk van de heffingskortingen waarop je recht hebt. Op €3.500 bruto per maand loopt dat op naar ca. 22% tot 27%.

Gebruik de bruto-naar-netto calculator om je eigen inschatting te maken. Selecteer bij de opties dat je AOW-leeftijd hebt bereikt: de calculator houdt dan rekening met het lagere belastingtarief in de eerste schijf. Dat geeft een realistisch beeld van wat je daadwerkelijk maandelijks op je rekening krijgt.

Is het genoeg? De 70%-norm uitgelegd

Financieel planners hanteren vaak de 70%-norm: een pensioeninkomen van 70% van je laatste salaris is genoeg om een vergelijkbare levensstandaard te houden. De redenering is dat je na pensionering minder kosten hebt: geen reiskosten naar werk, geen pensioen- en werknemerspremies, geen hypotheek meer (voor velen), en kinderen die het huis uit zijn.

Voor Thomas betekent dat: met een bruto salaris van €65.000 per jaar (ca. €5.400 per maand) zou een pensioeninkomen van ca. €3.780 bruto per maand voldoende zijn. Zijn verwachte totaal — AOW plus aanvullend — ligt op ca. €2.980 bruto per maand. Dat is 55% van zijn salaris, een stuk onder de norm.

De 70%-norm is een vuistregel, geen wet. Wie zijn hypotheek aflost voor pensionering heeft aanzienlijk lagere maandlasten. Wie veel reist of een dure hobby heeft, kan meer nodig hebben. Het gaat erom dat je het getal kent en bewust kiest, in plaats van er later verrast door te worden.

Kom je structureel onder de 70%-norm uit, dan zijn er drie manieren om bij te sturen: langer doorwerken, meer sparen in de derde pijler, of lagere verwachte uitgaven na pensionering. Hoe vroeger je dit weet, hoe meer opties je hebt.

ZZP'ers: zo bereken je je eigen verwachting

Als ZZP'er heb je geen verplicht werkgeverspensioen. Dat betekent dat je tweede pijler leeg is, tenzij je vroeger lang in loondienst hebt gewerkt en pensioenpotjes hebt opgebouwd. Je pensioen bestaat daarmee vrijwel uitsluitend uit AOW plus wat je zelf hebt gespaard of belegd.

De drie zelf-gestuurde opties voor ZZP'ers zijn: een lijfrenteverzekering via een verzekeraar, banksparen (een geblokkeerde spaarrekening of beleggingsrekening), of vrij beleggen. Lijfrente en banksparen bieden een belastingvoordeel: de inleg is fiscaal aftrekbaar in het jaar van storting. Bij vrij beleggen betaal je over het vermogen belasting in box 3.

De fiscale ruimte heet de jaarruimte. In 2026 mag je tot 30% van je premiegrondslag inleggen als aftrekbare lijfrentepremie. Neem als voorbeeld ZZP'er Sarah (42 jaar, €65.000 inkomen). Haar premiegrondslag is ruwweg €65.000 minus de AOW-franchise van ca. €15.600 = €49.400. Dertig procent daarvan is ca. €14.800 die ze fiscaal aftrekbaar kan inleggen. Bereken je eigen ruimte met de Jaarruimte calculator.

Heb je in eerdere jaren je jaarruimte niet volledig benut? Dan kun je via de reserveringsruimte tot tien jaar terugrekenen en alsnog inhalen. Dat biedt ZZP'ers die vroeg zijn begonnen maar pas later aan pensioen zijn gaan denken, een tweede kans om een serieus potje op te bouwen.

Wanneer is bijsparen nodig?

Er zijn drie duidelijke signalen dat je actie moet ondernemen. Ten eerste: je verwachte pensioeninkomen ligt structureel onder 70% van je huidige salaris. Ten tweede: je hebt een AOW-gat — je wilt eerder stoppen dan je AOW-datum en hebt geen overbruggingsplan. Ten derde: je hebt geen of nauwelijks derde pijler opgebouwd.

Als één van deze drie van toepassing is, zijn de concrete stappen: bereken eerst hoe groot het tekort is. Dat doe je door je verwachte pensioeninkomen (stap 1 tot en met 4 hierboven) af te zetten tegen je gewenste inkomen. Vervolgens bepaal je hoeveel je per maand of jaar extra moet inleggen om dat gat te dichten voor je pensioendatum.

Iemand van 45 die een maandelijks tekort van €400 netto verwacht bij pensionering op 67, moet ruwweg €70.000 tot €90.000 extra opbouwen (afhankelijk van rendement). Dat klinkt veel, maar verspreid over 22 jaar is dat ca. €265 tot €340 per maand. Begin je pas op je 55e, dan verdubbelt dat bedrag. Vroeg beginnen loont dus letterlijk.

De meest fiscaal efficiënte manier om bij te sparen is via lijfrente (zowel voor werknemers als ZZP'ers), zeker als je in de hogere belastingschijf zit. De inleg verlaagt je belastbare inkomen nu, terwijl je over de latere uitkering — op pensioensleeftijd met een lager tarief — belasting betaalt.

Veelgestelde vragen

Wat is het gemiddeld pensioen in Nederland? Het gemiddeld aanvullend pensioen voor werknemers die hun hele loopbaan in loondienst hebben gewerkt, ligt rond de €900 tot €1.100 bruto per maand. Tel je de AOW erbij op, dan kom je voor een alleenstaande uit op ca. €2.500 tot €2.800 bruto per maand. Dat is echter een gemiddelde — de spreiding is groot, en ZZP'ers vallen daar grotendeels buiten.

Wat als ik in het buitenland heb gewerkt? Als je periodes in het buitenland hebt gewoond of gewerkt zonder vrijwillige AOW-verzekering, dan mis je opbouwjaren. Per gemist jaar wordt je AOW met 2% gekort. Het aanvullend pensioen dat je in het buitenland hebt opgebouwd, staat doorgaans niet op mijnpensioenoverzicht.nl — je moet dat zelf navragen bij het buitenlandse pensioenfonds. Sommige landen hebben een verdrag met Nederland dat uitkeringen mogelijk maakt; check dat via de SVB.

Hoe wordt pensioen belast? Pensioenuitkeringen (zowel AOW als aanvullend pensioen) vallen in box 1 en worden belast als inkomen. AOW-gerechtigden betalen geen AOW-premie meer, waardoor hun effectieve belastingdruk lager is dan die van werkenden met hetzelfde inkomen. Op een totaal pensioeninkomen van €2.000 bruto per maand betaal je in 2026 ca. 10% tot 15% belasting; op €3.500 bruto loopt dat op naar ca. 20% tot 25%.

Kan ik mijn pensioen eerder opnemen? AOW kan niet eerder ingaan — dat is wettelijk vastgelegd. Je aanvullend werkgeverspensioen kun je in veel regelingen eerder laten ingaan, vaak vanaf je 60e of 62e, maar dan is het bedrag per maand lager. Sommige regelingen bieden ook een hoog-laag-constructie: hogere uitkering vóór je AOW-datum, lagere uitkering erna. Vraag je pensioenfonds om de mogelijkheden.

Wat gebeurt er met pensioen na scheiding? Bij scheiding wordt het tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap opgebouwde pensioen in principe gelijkelijk verdeeld. Dit heet verevening. Je ex-partner heeft recht op de helft van het pensioen dat jij in de huwelijkse periode hebt opgebouwd, en vice versa. Er kan ook voor conversie worden gekozen: dan krijgt elke ex een eigen, afzonderlijk recht. Dit is een ingewikkeld onderwerp — laat je goed informeren door een notaris of financieel adviseur als scheiding aan de orde is.

Reken je pensioenverwachting nu zelf uit

Thomas heeft na dit artikel zijn pensioensituatie in kaart gebracht. Zijn verwachte totaal: ca. €2.980 bruto per maand — AOW plus aanvullend pensioen. Dat is minder dan de 70%-norm, maar hij heeft nog twaalf jaar om bij te sturen. Hij gaat dit jaar beginnen met een lijfrentestorting van €300 per maand.

Gebruik de vier tools hieronder voor een compleet beeld van jouw situatie. Begin bij de Pensioen calculator voor een schatting van je aanvullend pensioen, check daarna je AOW-datum en bekijk of er een AOW-gat is. Wil je weten hoeveel je netto overhoudt, gebruik dan de bruto-naar-netto calculator.

Voor ZZP'ers: bereken ook je jaarruimte. Elke euro die je nu fiscaal aftrekbaar inlegt, bespaart je nu belasting én bouwt straks pensioen op. Dat is een van de weinige win-win-situaties in het belastingstelsel.

Tools: Pensioen calculator — AOW-leeftijd calculator — AOW-gat calculator — Jaarruimte calculator — Bruto-naar-netto calculator