RekenmachinePro

Dichtheid berekenen

Bereken de dichtheid (soortelijke massa) van een materiaal: ρ = m / V — of bereken de massa of het volume als je de dichtheid weet.

Dichtheid (in het Nederlands ook 'soortelijke massa' genoemd) is hoeveel kilogram er in één kubieke meter zit. Het is wat een blok ijzer zwaar maakt en een blok kurk licht — bij hetzelfde volume. De formule is verbluffend eenvoudig (ρ = m / V), maar de toepassing is alomtegenwoordig: van scheikunde-experimenten tot het berekenen van het gewicht van een betonvloer of het verschil tussen 18-karaats en 24-karaats goud.

Wat is dichtheid precies?

Dichtheid (symbool: ρ, de Griekse letter rho) is de verhouding tussen massa en volume:

SymboolGrootheidEenheid
ρdichtheidkg/m³ of g/cm³
mmassakg of g
Vvolumem³ of cm³

Dichtheid van bekende materialen

Hier zijn typische waardes (bij kamertemperatuur, 20 °C):

Materiaalkg/m³g/cm³
Lucht1,2250,001225
Kurk2400,24
Vuren-/grenenhout4500,45
Eikenhout7200,72
Ijs9170,917
Water (zuiver, 4 °C)1.0001,000
Zeewater1.0251,025
Baksteen1.9001,9
Beton2.4002,4
Glas2.5002,5
Aluminium2.7002,7
IJzer / staal7.8507,85
Koper8.9608,96
Zilver10.49010,49
Lood11.34011,34
Kwik13.53413,53
Goud19.32019,32
Platina21.45021,45

Eureka! De truc van Archimedes

De beroemdste dichtheidsanekdote uit de geschiedenis komt van Archimedes (3e eeuw v.Chr.). De koning van Syracuse vermoedde dat zijn nieuwe gouden kroon stiekem met zilver was vermengd door de smid. Hij vroeg Archimedes om dat te bewijzen — zonder de kroon te vernietigen.

Archimedes bedacht dat hij de kroon kon onderdompelen in water en het verdrongen volume kon meten. Daarna kon hij de dichtheid uitrekenen: massa / volume. Was de dichtheid lager dan die van puur goud (19,32 g/cm³), dan had de smid bedrogen. Zijn 'eureka!'-moment kwam toen hij in bad stapte en het waterpeil zag stijgen.

De truc werkt nog steeds. Wil je weten of een sieraad echt 24-karaats goud is? Weeg het op een precisieweegschaal, dompel het onder en meet het volume, en bereken ρ. Komt het uit op ~19,3 g/cm³ → puur goud. Zit het rond 15 g/cm³ → 18-karaats (75% goud). Onder de 14 → vrijwel zeker vergulde namaak.

Waar kom je dichtheid tegen?

Dichtheid is geen schoolvak-curiositeit — het zit overal:

  • **Drijven of zinken**: alles met dichtheid < water (1.000 kg/m³) drijft, alles erboven zinkt. Hout drijft, ijzer zinkt, ijs drijft (net), olie drijft (~900 kg/m³).
  • **Bouw**: een betonvloer van 100 m² × 15 cm = 15 m³ × 2.400 kg/m³ = 36.000 kg. Daar moet de constructie op berekend zijn.
  • **Echtheid van goud / zilver**: dichtheidstest is de eenvoudigste manier om puur goud (19,3 g/cm³) van vergulde namaak (vaak ~7-9 g/cm³) te onderscheiden.
  • **Heteluchtballon**: warme lucht is minder dicht dan koude (gas zet uit bij verwarming). Daarom stijgt een heteluchtballon op.
  • **Dode Zee**: door het hoge zoutgehalte heeft het water een dichtheid van ~1.240 kg/m³ — daarom drijf je er moeiteloos. Normaal zeewater is 1.025 kg/m³.
  • **Ladingsverdeling op een vrachtwagen**: dichtheid bepaalt of je het maximaal toegestane gewicht eerder bereikt dan het maximaal toegestane volume. IJzer 'kost' veel meer kg per m³ dan piepschuim.

Formule

Dichtheid (soortelijke massa):

  ρ = m / V

met:
  ρ = dichtheid (kg/m³ of g/cm³)
  m = massa (kg of g)
  V = volume (m³ of cm³)

Omgekeerd:
  m = ρ · V
  V = m / ρ

Eenheden:
  1 g/cm³ = 1.000 kg/m³ = 1 kg/dm³ = 1 kg/L

Voorbeeld:
  Een blok ijzer van 0,1 m × 0,1 m × 0,1 m = 0,001 m³
  ρ_ijzer = 7.850 kg/m³
  m = 7.850 × 0,001 = 7,85 kg

Voorbeelden

  • 1 kg water in 1 dm³
    ρ = 1.000 kg/m³ = 1 g/cm³
  • Blok ijzer 0,1 m³
    m = 785 kg
  • Gouden ring 5 g, V = 0,259 cm³
    ρ ≈ 19,3 g/cm³ (puur goud)
  • Beton, V = 15 m³
    m = 36.000 kg

Veelgestelde vragen

Wat is de formule voor dichtheid?
ρ = m / V, oftewel dichtheid = massa gedeeld door volume. Eenheden: kg/m³ (SI) of g/cm³ (vaak in scheikunde). Water heeft een dichtheid van 1.000 kg/m³ of 1 g/cm³.
Wat is het verschil tussen dichtheid en soortelijke massa?
In Nederland zijn 'dichtheid' en 'soortelijke massa' synoniemen. In sommige contexten (vooral oudere boeken) gebruikt men 'soortelijke massa' voor de relatieve dichtheid ten opzichte van water — dan is het een dimensieloos getal (water = 1). Tegenwoordig gebruiken we vrijwel altijd dichtheid in kg/m³ of g/cm³.
Wat is de dichtheid van water?
Zuiver water heeft bij 4 °C een dichtheid van precies 1.000 kg/m³ = 1 g/cm³ = 1 kg/L. Dat is geen toeval: de oude definitie van de kilogram (vóór 2019) was 'de massa van 1 dm³ water bij 4 °C'. Bij andere temperaturen wijkt het iets af: bij 20 °C is het 998 kg/m³, bij 100 °C nog 958 kg/m³.
Waarom drijft ijs op water?
Omdat ijs minder dicht is dan water (917 vs 1.000 kg/m³). Bij het bevriezen vormen watermoleculen een zeshoekig kristalrooster met meer ruimte tussen de moleculen — daardoor zet water uit bij bevriezen, in tegenstelling tot bijna alle andere stoffen. Dit is ook waarom waterleidingen knappen bij vorst en waarom ijsbergen drijven met ongeveer 1/9e boven water.
Wat is de dichtheid van goud?
Puur goud (24 karaats) heeft een dichtheid van 19.320 kg/m³ = 19,32 g/cm³. Dat maakt goud een van de zwaarste gewone metalen — bijna 20× zo zwaar als water. 18-karaats goud (75% goud, rest zilver/koper) zit rond 15 g/cm³, en 14-karaats rond 13 g/cm³. Een dichtheidstest is een snelle manier om vergulde namaak van echt te onderscheiden.
Hoe meet ik de dichtheid van een onregelmatig voorwerp?
Met de Archimedes-methode: weeg het voorwerp eerst (= m). Vul daarna een maatbeker met water, lees het volume af, dompel het voorwerp onder en lees opnieuw af — het verschil is het volume van het voorwerp. Daarna ρ = m / V. Werkt voor stenen, sieraden, en alles wat niet drijft en niet oplost.
Hoeveel weegt 1 m³ beton?
Standaard beton heeft een dichtheid van ongeveer 2.400 kg/m³, dus 1 m³ weegt 2.400 kg = 2,4 ton. Voor zware constructies (gewapend beton met ijzer) kan dat oplopen tot 2.500 kg/m³. Lichtbeton (met perliet of bims) is veel lichter: 600-1.800 kg/m³.
Waarom is dichtheid afhankelijk van temperatuur?
Omdat materialen uitzetten bij verwarming en krimpen bij afkoelen. Bij verwarming neemt het volume toe terwijl de massa gelijk blijft — dus ρ = m/V daalt. Een liter benzine bij 30 °C bevat iets minder kg dan dezelfde liter bij 5 °C — relevant voor tankstations en de luchtvaart. Voor gassen is het effect veel groter dan voor vloeistoffen of vaste stoffen.
Wat is het verschil tussen dichtheid en gewicht?
Dichtheid is een eigenschap van het materiaal (kg per m³ — onafhankelijk van hoeveelheid). Gewicht is de zwaartekracht op een specifiek voorwerp (in newton, hangt af van massa én van g). Een blok ijzer van 1 cm³ heeft dezelfde dichtheid als een blok van 1 m³ — maar een totaal ander gewicht.

Gerelateerde tools

Kracht berekenen
Bereken kracht (newton), massa of versnelling met de tweede wet van Newton: F = m · a.
Volume berekenen
Bereken het volume van een kubus, balk, cilinder, bol of kegel — kies een vorm en vul de afmetingen in.
Kg naar pond
Reken kilogram om naar pound (lb), ounce, stone en het Hollandse pond van 500 gram. Inclusief ton, gram en milligram in één tabel.
Beton berekenen
Bereken hoeveel beton je nodig hebt — in kuub (m³), in zakken droogbeton én in geschatte kosten. Voor vloeren, funderingen, kolommen en sleuven.

Laatst bijgewerkt: 11 april 2026